Raku-proces

De oorsprong van Raku is Japans en vinden we bij de theeceremonie in de Zen cultuur. Het woord schommelt in betekenis van ongedwongen, behaaglijk, vreugde tot geluk. De techniek werd vooral gebruikt bij het maken van theekommen, maar de huidige toepassing heeft zich via Amerika naar Europa ontwikkeld tot een vrijere kunstvorm.

Het Raku stoken houdt in dat de werkstukken in een oven worden opgestookt tot ongeveer 1000 graden, wanneer het glazuur is uitgesmolten. Dan worden zij met een tang uit de oven genomen waarbij door de enorme temperatuurschok de glazuurlaag scheurt: het typische craquele effect van Raku ontstaat nu. Zodra het glazuur stolt worden de voorwerpen in een ton met brandbaar materiaal gezet, meestal zaagsel en houtkrullen. De ton wordt met een deksel afgesloten en er ontstaat rookontwikkeling. Doordat de rook in de ontstane glazuurscheurtjes dringt wordt het craquele duidelijk zichtbaar; waar geen glazuur was aangebracht, wordt het werkstuk zwart. Doordat de aanwezige zuurstof in de ton wordt verbruikt en er vervolgens een reducerende atmosfeer ontstaat, verandert de kleur bij toepassing van koperglazuur van groen tot blauw, turquoise tot dieprood waarbij soms weer koperafzettingen ontstaan; bij toepassing van bijvoorbeeld zilvernitraat ontstaan er zilverafzettingen.

Het Raku stookproces is maar deels voorspelbaar en vaak treedt er breuk op, omdat de werkstukken de temperatuurschok niet goed doorstaan. De werkstukken moeten ook vooraf met de hand spiegelglad gepolijst worden om een mooi craquele te laten ontstaan. Deze factoren maken Raku werk duur; het is immers zeer arbeidsintensief en er treedt vaak verlies op, omdat het werkstuk breekt. Niettemin zijn Raku werkstukken ook echt volstrekt uniek: het zou niet mogelijk zijn eenzelfde werkstuk ooit identiek uit het proces te laten verschijnen!

Raku werkstukken zijn niet geheel waterdicht en daarom niet geschikt om gebruikt te worden als grafmonument buiten, omdat er water in kan doordringen waardoor het in de winter mogelijk kapot vriest. Het is wel zeer geschikt voor grafurnen, maar alleen indien deze in huis worden geplaatst. 

Raku-proces

Aan de hand van onderstaande foto's wordt het stookproces chronologisch uitgelegd.

 verschillende potjes met ornamenten op een dienblad

Poulien (Ornandum) gehurkt bij het dienblad met potjes

Poulien (Ornandum) haalt een pot uit de oven

De hitte stijgt met vlam uit de oven in de afzuiging

Verschillende potjes zijn doorzichtig van de hitte

Een kijkje in de oven nadat de potten zijn gebakken

Poulien (Ornandum) laat een pot zien welke ze net uit de oven haalt

Gezichtbescherming en handschoen zijn nodig bij het uit de oven halen van raku werk

Het aardewerk wordt in een ton met zaagsel, zand en vuur gezet

De ton wordt dichtgemaakt

De ton wordt weer opengemaakt en zit vol met rook

Aardewerk dmv raku stookproces is uit de ton gehaald en moet nu verder worden bewerkt

Het aardewerk is af, een mooie glimmende zwarte vaas